یʝی ی

ی یی

 

ی ی ی

ی ѡ یی یی ی ی ی ی΍ی ی ی ی ǡ ی ʝی یی ی .

ی ǎی λ ی ( ) + () یی ی ی. ی ی ی  (ǐ ) یی   ی ϐی ی یی ǘی ی . ی ی ی ی    ی   . یی ی ی ی ییی ی یی یی . ی ی䡝 ی۱۴ یی ͘ ی ی јی یی   ی () یی  ی ی ی    Ӂ ی . یی ǘ ی ی   䐝ی ی ی ی ی ی ی ییǡ   ۳ ۱۱۹۲یی ( ۲۵ ǘ ۱۸۱۳ ) Ӂ ی јی ی ی ی ی .

ی یی ی ی ی ǘ ͘ی ҡ      ی ԝی ی     یی ی   ی ی   ی ی  ǐ . ی ǘی ی یی ی یی ی ی یی ی ییی ی یی. ی یǡ ʘ ۱۴ ی ۡ Ԙی ی ϡ Ϙ (ǘ) ی ... ی ی ی ی Ӂ .

ی (۱۹۱۴) ۱۹۱۵ ی ی ی ǘی یј ی ی ی ǡ یی䡝 یǡ یǡ ی . یی ی ی یی (ی یی ǘ) ی ی ǘی ی ی.

ی ی ی ی ی یی ی ی ی ی ی ی . ی ͘ ی Ӂϡ یʻ . ی ١٩١٥ ١٩١٨ ѐی ی ی ... ی. ی ی ۱۹۱۵䝝ی ی ی ی 坝 ی Ԑی ی ی ی с ی ی ی . ی ۸۰ ی ی ѐ 坝 ی ی ǡ ی ϝ ݘ ی. ۲۰ Ϙ ѐ 坝ی ѐ ی.

ی ١٩١٦ ǘ ی ی ی ی یی ی ی . ی ǡ ی ی یǡ ی ی  ӝ ی ǘی . Ӂѡ ǘ یی یی یی ی ی ϡ . ی ی ی ی ی ی ی ی ʡ ی یی ی ѐیѡ ی ی .

ی ی 䐝 ǡ ی ی ی ǘ ǘ ی ʡ یی ʝ ی 坝ی ی یی. ی   یϡ یی ی ی 䡝 ی   یی ی   () ی .

ѐی ی ی ی!

۲۸ ۱۹۱۸ی   ی ی ی. ی ʡ ǘ ۱۹۱۸ ی ییی یی ی . ǘی (Dashnaksutyun) ۱۸۹۰ یی ی ی ی یی ی ی ۱۹۱۸ ی یی ی ی ی ѐیی ی ی ییی ی .

یی ѐی ǘ ۱۹۱۷ ییی ی ییی ی ی یϡ ۳۰ ۱۹۲۰  ی  ی ی ی (ǐ ) ( ی یی ی)  ی ییی ی . ییی ی ی ی ی ی ی ی ی  ۳۰ ۱۹۲۰ ی : ی : ی ی ییی ی ѐ ی یی ی. ی ی ی ی. ی یی ǁی ی ی ییی ی ی.

ی ی ѐ ی ی.

ی ޡ ی.

ی ی ییی ی ۱۹۲۳ ی ی یی یԡ ی ی .

ی ی یی ; یی یی ѐی ǘ۱۹۱۷ ی  ی     ی   ی ییی ی ی یѐی     ی ی ی   ی ی ی ی. ی ԡ ی ی ی ی ͘ ی ی ѐیی ی ی ی. ی ی ی ی Ӂ ۱۹۱۸ ǁی 坝ی ی ی ԝی ǁ ی ی. ی ѐی ǘ ۱۹۱۷ ی ی ١٩١٨ јی ی ی ҡ ǘ . ۱۵ Ӂ ۱۹۱۸ ی ی یی ییی ی  ǘ ᝘ی ی . ی یǁی ی ی ǘ ی ی ی . ǘ ی ی ی ی ی یی ی ϡ ی ی ی یی ی ی ǝ ی ی.(۱)

ی ǐی ی

ی ϡ ی ی ی ی ی ی ی ۲۵ ۱۹۴۸یی ی ی :

ی  ی ییی ی ی   ی ییی ی ی. ی .

ی یی ی  یی

ǁی ی ی ǘی Ǎ ی ی ی یی ی сی ѐی ی ԝی ییی ی Нی . ی ѐیی ی یی یی   ی   ی. ۱۹۹۱ .

یی یی ی ی ۱۹۸۰ ی یی یی ی ی ϡ ی یی ی یی ی јی ی یی ͘ʝی ی . ۱۹۸۸ یی Ǎ ی ԝ ی ی .  

ی ǘی ی ی ی ی ی . ی ۲۷ ی ۱۹۸۸ یی یی یی ǘ ی ی ی . ی ی ѡ ۱۹۸۸ ی ǘ ییی 塝 ی ییی ی  یی یی یی ۱۱ ( ی ) с . ی ی ی ی ی. ییی ی ی یی یی یی ی ލ ލ ی ی ی ʝی ی . ی䡝 ی ی یی ی ʘ ی ʘ ی یی ی ی یی ییϡ ی ی ی ی ی ѐ .

۱۱ ۱۳۶۷ (۱۲ ۱۹۸۸) یϐ ی ۻ   ϡ 坝 ی ی . ۱۷ ۱۳۶۷ ی ی ی ی ی ی јی ی ی ی ی ی ی.  ی ی- یی ییی . λ ی ی ی Ȼ ۻ ی ی λ ی ی ʐی јی  ی یی ی یی

ی۱۹۹۴ -۱۹۹۰  ͘ ی ی јی

ی یی ۱۹۸۹ یی ʡ ȝی ی. ی јی ی یی یϐ . یʐ ی ی یی ی仡 ی یی ǘ ی  ی ѐی ی ی ͘ ی ۳۰ ی ی ǘ ۳۰ ۱۳۶۸ ( ۱۹ ی ۱۹۹۰) ϡ . یی ی ی ی Ԙی ی ی ی ی ی ی ی .

۲ Ӂ ۱۹۹۱ یی . ǘ ی ییی ی ی сی ۲۱ Ӂ ۱۹۹۱ یی ی . ی ی یی ییʝی ی ی ی ۸ Ӂ ی ی ی یی . ی ۶۹ ی ی ی . Ǎ ی ǘی ی ی ی ی сی ȝ ی Ә .

ی ی ی ی ی ͘ ی ی یی یی ی јی塝 Ә 䡝 ی ی ی ی . ی ی ی   ۹ ی ۱۹۹۲ . ی Ӂӡ Ǎی ۱۸ ی   ј ǘ ی ͘ ی ی јی .  ѐ ی јی ی ی ی ی ی ǐ јی ی ی ȁϡ   ی   ی .

ی ی ی ی ی ۶ ی ی ی   Ә     ی   . ۷ ۱۹۹۲ یی یی ی Нی ی ѐ ی .

јی ۱۹۹۲ ی ʝی ј ۳۰ ǘ     ј ی јی  ی ی   ی  Ș   Ԙی ییی јیی .

یی ی ی јیی ی ی ͘ ی ی ی ی یʡ یی . ی یی ی ۱۷ ۱۹۹۲ یی ی ی јیی . јی ϐی یی ی Ԙᝐیی Ә- ی- ی . јی јیی ی ی ی塝 ی ی Ȑ. ی ی () ی () . ی ی ͘ ی ی.

۱۹۹۳ یی ی ی ȝݘی یǎی ی ϡ یی ی.  јی ѐ ی ی . ѐ ی јی ی ی ϡ ی ی јی ی .

ی ۱۹۹۳یی ݻ ی ی ϐ ۻ () ی ی ی یی ی ی ǘ ... . ی ی ی ی ͘یѻ ʝی ی ی ی ی . ͘ʝی ی یی ѡ

ی ی یی ی ی ی ی .(۲)

Ӂ ۱۹۹۳. ۱۵۰۰ ی ی . یی ی ی ϻ ی ۲۲ ی ۱۹۹۴ ϡ ی ی ۱۰۰۰  ی ی   ی. ی Ԙ ی ۵۰۰۰ .

͘ ی ی ی ی ی ی ی 䝝јیʝی јی Нی јی . ǘ ی ی   ی 㘝ی ی ی ی ی: ی  یǘ یی [ی ]  ی ی ی ی ی ی . ϡ ی ی  ی   ی ی ی .  ی یی ی ی ی . (۳) ی ی ی ۱۳۶۶ ۱۳۶۸ ی Ӂ ۱۳۶۸ ۱۳۷۰ ی  یی   ۱۳۷۰ ۱۳۷۲ ی ی ی  یی  .

ޡ :   Ӂ ی  ی ی ی ی ی ی ی . ی یی ی ی ی ی Ӂ یϡ ی ی Ґ.. (۴) یʝ یی Ӂ ی ی یی: ی ی ی ی ی ی یی ی یی ی ی ی یی ی ی ی یی... ی ǡ Ӂ ی ی ʐ ی ی ی ی ی ی ی : ی; ی

ی ǐ ی ی ی.(۵)

Ӑ یی ی ۳۱ ی ۱۳۹۴ ۲ ی ( ی Ӂ ) ی ی Ӂ یی ی یʻ یʝی ی ی ی ی ی ی ی ی . (۶)

۱۳۹۱  یی یی Ӂ ʐ ی یی یی ی ی ی ی ی ی 㘝 ی ی ی ی ی ی ی .

ییی ی یی ی ۱۹۹۱۱۹۹۴ ی ۳۵ ѐی ی ۸۰۰ ی ی یʡ ʝی یی ی ی یی ی ی یی ییی - ی ی ی.

۹۴ ۡ . ʐی یԘ ۴ ی ۱۹۹۴ یی ӝ ی : ی ԝӡ یϐ ی ی ǘ ۱۸۰۰ یی ј ی ԝ ȝیی  یی ی   ѐیی ی юی .

یϐ یی ҡ ی ی ی ییی ی ی ی ϡ یی ی .   ی ی ی یԘ ۸ ی ۱۹۹۴ یی .

 ۲۰۲۰  ی јی

ی ی ی ی یی ی ǡ ی ی

یی یی ی ʎی ی ۲۶ ی ی ی ی ۱۹۹۳ ی ی یی ی .

یی ی یی ͘ јی ی ۱۳۹۹(۲۷ Ӂ۲۰۲۰) ی . ی یی ی ѐ ʘ ی ی 䐝 ی ی ی ی 坁 یی ی.  

ی ی ی ی ی ѡ یی эی ی ی ǘ یэی ی ی ی ی ی ی ی   ی ی ǘ ی یی ی . ی ی ԝ ی ی јی Ԙ ی ͘ ی јی : ǐ ی ی ی ی . јی ی јی ی ی ی јی ی ی .

ی ی ی јی ۲۰۲۰ یی یی ی ی ی јی ی ی ۹۰ ی یی ǡ јی یی ی ی یی ی ی ی یی ی ǘ јی ی.

͘ јی ی یی ی Ԙ یی یی .

͘ ی یی ϡ ی ǡ ی ۴۰۰۰ یی ی ی ی ی ی . یی ی ͘ی Ә : ی ی ی .

ی ی ی ʎی ی ی ҡ ی ǘ ی ی یی ͘ʝی ی ی јی ی یی ی ی ی ј یی یی ی. ی ی ј ی یی јیی сیی یی ی ی یی ی ی ǘ .

ی ԡ یی یی ی ی јی Ӂ ی ی ی ی ی ۷ ی јی ی ی.

ی ʐ ی ۱۳ Ӂ ی ی ی ј . ی ی ی ی ی ј یی јی (ی ی ی ی .

ی ی ی یی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ی ۷ ۱۰ ی .

ی ی یی ʐ ی ی ۱۵۰ ی ی : ی ی ی ی یی یی ییϡ ǘ ی یی ی ی . ی یی ی .

ی یی یی ی ی ی јی ی یی ی ی یԐ ی Ґ ی ͘ јی ی ی ی ʝی ͘ʝی ی- јی- ی ی ی یی ی ی ی ҡ ی ی یی ی ی ی.

ی ͘ ی ی ی یی- یی ͘ ی ی ی ی یی јی ی ی ی ی ی .

͘ʝی ی ی ѐیی ی ی ی јی ی ی. ی ی ی ی ی ی ی ی یǡ ی ی یی ی یی ی ی یی 䡝 یʝی یʝی ی ی ی Șی ی ی .... ی. ͘ ی ی ۴ ی ۲۶ ی ی ی ی ϡ ی ی یی ی ی ی ی 坐 ی. یی Ӂی یʝی ی ی ی ʘ ۶۰۰ ی ی ی ی ی ی . ͘ ی یی ی یی ی ی ی јی ی . ی یϐ

ی ی ی ی یʡ یǘ یی сѡ یی ی . ی ǘیی ییی ی ی ی ی ی .

ی ی

ǐ ی 䐝 ی ی یی ی ʝی ی ی塝 ی ی ی . ی ی ی ی ی ϡ ʘ ۱۹۸۰ ی ی ی یی э э ی Ґی یی э ییی ی ی ȡ ی ی ی ی ی یی .

ی ی ی ی ی ی یی ی یی یی ... ی ی ی . ی 䐡 䐝ی ی ی ی ی ی ϡ یی ǘ ی ѐ ԝی ی . ی یԝی ی ی ی ی 坝 ی ͘ʝی јی ͘ ی یی یԝی ی ی یی ی ی ی ی ی

یی ی ی ی ی ی ی ی .

ȝǝ یی ی ѐیی ی ی ی ییϡ ی ǐی یی . ی ͝ǡ یی ی ی ی ی ی یی ی . یی ی ی ی ǁی ی塝 ǁی ی ی ȝ ͝ی یѡ ی ی یی ی ی ی ی یی ϡ ǘیʝ ѐ . ی ی یҡ ʝی ѐ یی یی ی ی ی塝 یی ی 䐝 ی . یی یی ی ی ی ͘ʝی ی ی یی ѐی یʡ ی یی ی ی

ی .

ی ی ی ی یی ϡ ی یی ی ی یی یʐی ی ی ی ی یی یی . ی ǐی ی јی ی ی ی ی ی ی یی . ی ی ی ی ی ی یی ی ی ی ی ی یی 坐 . ی ǘیی ی ی Ԙی یی ی ی ی ی 坝ی ی ی.

ی ی ی ۱۹۸۰ 䐝ی ی ی . ی 䐝 ی ۱۹۸۰ ͘ ی ی ی ی ͘ʝی یی ی ʝی ی ی ی ی Ґ ϡ ʝ یی ی ѐ ʝی јی ی. ی ی ییی یی ی ی ی یΡ ǁیی ی ی یی یی یی یی . ҡ ᡝ ی ǡ Ԙʐی ѐی ی ی ی ی ی ی ی یی یی ی ی ǘی ی ییی ی ی ی ی Ґیی ی ی ی ی ی ی ی یی ی ۱۹۸۰ . ی ی ییی یی

ʝی ی یی ی ی 㝝 ییی ی ی یی ی:

- ی یʝی ʎی ϡ

- ی ی э ی یی یی ی ی ȁϡ

- ی یی یی ی یی ʘ ی ی ی ϡ

- ی ی ی ی یی 坘ی ϡ

- ی ͝ی یی ی ی یییی ی ʝی ѐ ی ϡ

- ی یی یǁی ی ی ǘ ی ϡ ǘی ی坝 јی .

ǐ ی ѡ ی ی ی ی ϡ ی ی ی ی ییی یی ی㡝 ی یی ی ییی ǘی јی ޡ ی䡝 ޡ ی ... یی ی ǘ یی ی ی. ی ی ی یԐی ی ϡ یی یی.

ǐ ی ی ییǡ یی ی ی یی ی یی ی ی ی یϝ ی ǁیی ییϡ 塝 یی ی ی ی ی ی یی ی یی ی ی یی ی塝 یی ی ی ی ی ی ی ی. ی ی јȐ یǐ

ی ییی ϡ ѐ یی ی ی ی یی ی یی ی یی Ґ јȐ јی㡝 ی ی یی јی ی یی ی ی ی Ԑ یی.

јی ی ی ͘ ی ی ԡ ی ۱۵۰۰ ی یی ی ی ی ی ی ی ی ی.

یی یی

ی ᝝ی ییی ی 䡝 ѐ ییی - ǁییی ǝی. ǘی ی ǡ یǝیی ی ی ییی ی ( ) ѐ ی ی ی ی ʘ یی. یی ѡ یی ی یی ی塝 ی یی ѐ یی ی ی ی یی ی ѐ ϐ . ی یی یی ѝی 㡝 یی ی ی یی ی ۱۸ ۱۹ ی یϡ ј ی . یی 坝 ییی ی ییʝ یʝ ی 䝁ی ی ѐ ی یی ییی ی ی ǘی . ی یی ی یی ییی

Ґ ی ی ی ی 䝐یی یϡ ی ی坝ی ی ی̝ی ی Ӂی ی ی јی ѐ ی .

ی ییی یی ی ی ییی یی ی ی ی یی ǘ ی ی . ی یѡ یی ی ی ی ی ی ی ی. ی یϡ یی ی ی ییی یی ی یی ی یϺ ی ی ʘ ی

ϐѐ ی یی ی یΡ ییی ی ی ی یی یی .

 ی ی 䐝ی ی ی ی یϡ ی ی ی ݘ ی. ی ی 䐝 ی یی یی ͘ʝی ی ی . ی ی ی ͘ʝ ǘ یی ی یی ییی ʝی ی یی ییʡ ی یی یی ی ی ی ǘی ییی ییϡ ی یی 䐝ی ی .

۸ ǘ ۲۰۲۰

ی یӝ                     

- 1landau,pan-turkism,pp.52-53

1.   Hovannisian. Armenia on the Road to Independence, p. 227

2.   Human Rights Watch ,New York: Human Rights Watch, 1995.

-2Azerbaijan Enlists Afghan Mercenaries, RFE/RL Records, 8 November, 1993

3 ی ی ۱۳۷۲ ǁ ۱۳۹۵ ٔ ۲۸۳

- 4https://www.mashreghnews.ir/news    ی--Ӂ--ی-ی

- 5https://www.dana.ir/news/85349.html

------ی---ی--.

- 6http://tnews.ir/site/82a140336835.html

 

ی ϡ